Maduro’nun Yargılanma Süreci Tartışma Yarattı

Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun askeri bir operasyonla yakalanarak misyondan alınması ve ABD mahkemesinde yargılanma ihtimali, memleketler arası hukukun ihlal edilip edilmediği istikametinden büyük tartışmalara yol açtı.

Maduro ve eşi artık ABD’de bir mahkemede silah ve uyuşturucu kaçakçılığı suçlamalarıyla yargılanacak ve sürecin uzun sürmesi ihtimali yüksek.

Uluslararası hukuk uzmanları ABD makamlarının operasyonu gerçekleştirirken milletlerarası hukuka uygun hareket ettikleri tezine kuşkuyla yaklaşıyor.

Maduro daha önce kartel lideri olduğunu şiddetle reddetmiş ve ABD’yi kendisini devirmek ve Venezuela’nın geniş petrol rezervlerini ele geçirmek için “uyuşturucuyla savaşı” mazeret etmekle suçlamıştı.

Uluslararası hukuk, BM Güvenlik Kurulu’nun müsaadesi yahut yasal müdafaa üzere özel durumlar haricinde güç kullanımını genel olarak yasaklıyor.

ABD’nin savunusu

ABD’nin Venezuela’yı vurmasından ve Maduro’nun yakalanmasından birkaç saat sonra Trump idaresi yetkilileri operasyonu New York’ta hazırlanan hata iddianamelerine dayandırarak yasallaştırmaya çalıştı.

Eylem, “narko-terörizme” karşı legal müdafaa olarak iç hukukun uygulanması sıkıntısı olarak gösterildi.

Suçlamaları hazırlayan ABD Başsavcısı Pam Bondi, toplumsal medya hesabında, Maduro ve eşinin “yakında ABD topraklarında ABD adaletiyle yüzleşeceğini” yazdı.

Cumartesi günü düzenlenen basın toplantısında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve ABD Genelkurmay Lideri Orgeneral Dan Caine, baskının ABD Adalet Bakanlığı adına ve onun talebi üzerine atılmış bir adım olduğunu söyledi.

Operasyonun bu halde çerçevelenmesi, Venezuela’ya yönelik akınlardan ve Maduro’nun vazifeden alınmasından evvel Kongre’nin onayının alınmamasından duyulan rahatsızlığı gidermeye yönelik bir teşebbüs de olabilir.

Bu durum Trump idaresi için çetrefilli bir problem olacağa benziyor.

Yasa gereği, ABD’nin Venezuela’ya karşı daima bir askeri operasyon düzenlemesi için Trump’ın Kongre onayına gereksinimi var. Trump Cumartesi günü Venezuela’yı bir müddetliğine ABD’nin yöneteceğini söyleyerek operasyonun sürekliliğini ima etti.

Kasım ayında Beyaz Saray Özel Kalem Müdürü Susie Wiles, Vanity Fair mecmuasına verdiği demeçte Venezuela’daki kara harekatının Kongre’nin onayını gerektireceğini söylemişti lakin ilerleyen günlerde Trump bu görüşle açıkça çelişti.

Kongre’nin yanlış yönlendirildiği istikametindeki tenkitler karşısında Rubio Cumartesi günü yaptığı açıklamada, baskının bir savaş aksiyonundan fazla “kolluk kuvveti operasyonu” olması nedeniyle operasyon öncesinde ABD milletvekillerinin bilgilendirilmediğini ve “Savaş Bakanlığı’nın bunu gerçekleştirmek için Adalet Bakanlığı’nı desteklediğini” söyledi.

Konuyu vurgulamak için Maduro’yu “Amerikan adaletinin bir kaçağı” olarak nitelendirdi.

Trump idaresi ayrıyeten, Kongre’nin 48 saat içinde bilgilendirilmesi şartıyla, Trump’ın evvelce Kongre onayı olmaksızın 60 güne kadar kısa periyodik askeri harekat başlatmasına (geri çekilme için 30 gün daha) müsaade veren Savaş Yetkileri Kararı’na da işaret edebilir.

Bu çerçevede, Trump’ın Kongre’ye evvelce bildirimde bulunmaksızın Venezuela’ya taarruz başlatmak için yasal yetki talep etmesine müsaade veriliyor.

Bununla birlikte, ABD milletvekilleri iki partili bir temelde, daha fazla askeri aksiyonu kısıtlamak yahut sonlandırmak için hala oy kullanabilirler.

Önümüzdeki günlerde bir oylama yapılması bekleniyor.

Yasal şüpheler

Buna karşın birtakım uzmanlar bu hafta sonu yaşananların memleketler arası hukuk ve kurallara dayalı tertip açısından ne manaya geldiği konusunda dehşete düştüklerini lisana getirdiler ve Washington’un Venezuela’ya yönelik atılımlarının yasal desteği olmadığı yorumunu yaptılar.

Uzmanlar, Trump idaresinin Venezuela’daki hareketini haklı çıkarmak için münasebet olarak gösterdiği uyuşturucu kaçakçılığı ve çete şiddetinin hata faaliyeti olarak kabul edildiğini ve askeri bir müdahaleyi haklı çıkaracak silahlı bir çatışmanın milletlerarası standartlarını karşılamadığını söylüyor.

Cumartesi günkü basın toplantısında Trump Venezuela’yı ABD’nin petrol varlıklarını çalmakla da suçladı. Venezuela’nın başına geçtiğinde onları geri alacağını söyledi lakin detay vermedi.

ABD’deki Northeastern Üniversitesi’nde anayasa hukuku alanında uzmanlaşmış bir profesör olan Jeremy Paul, Reuters haber ajansına verdiği demeçte “Bunun bir kolluk operasyonu olduğunu söyleyip sonra da dönüp ülkeyi yönetmemiz gerektiğini söyleyemezsiniz. Bu hiç mantıklı değil” dedi.

Londra’daki Chatham House’dan Prof. Marc Weller, ulusal siyasetin bir aracı olarak güç kullanımının, “silahlı bir atağa karşılık olarak ya da yakın bir imha tehdidi altındaki bir nüfusu kurtarmak için” olmadığı sürece milletlerarası hukuk kapsamında yasak olduğunu söylüyor.

Ayrıca BM’den yetki alınması gerektiğini de kelamlarına ekliyor.

“Açıkça görülüyor ki ABD’nin Venezuela’ya yönelik silahlı operasyonu bu gerekliliklerin hiçbirini yerine getirmiyor” diye yazıyor.

“ABD’nin uyuşturucu ticaretini bastırmaya yönelik gayesi ya da Maduro hükümetinin özünde bir cürüm örgütü olduğu argümanları hiçbir tüzel münasebet sunmamaktadır.”

Panama örneği

Bazı analistler Trump ve yakın etrafının 1989-1990 yıllarında Panama’da yaşanan olayları Maduro’nun misyondan alınması için bir model ya da münasebet olarak dikkate aldığını öne sürüyor.

Panama’nın o dönemki askeri lideri Manuel Noriega, dönemin ABD Lideri George H. W. Bush idaresinin askeri müdahalesinin akabinde iktidardan uzaklaştırıldı ve uyuşturucu suçlamasıyla yargılanmak üzere ABD’ye transfer edildi.

Uzmanlar, Washington’un 35 yıl evvel Panama Kanalı’na ve şu anda Venezuela’nın petrol alanlarına erişimi garanti altına alma gayretleri da dahil olmak üzere bariz benzerlikler olduğunu, lakin keskin farklılıkların devam ettiğini söylüyor.

Prof. Weller, o vakit da artık olduğu üzere Washington’un Noriega’yı vazifeden almadan evvel ABD çıkarlarına yönelik yakın tehlikeyi münasebet göstererek legal müdafaa münasebetine dayandığını söylüyor.

ABD’li eski diplomat John Feeley üzere analistlere nazaran ikisi ortasındaki en besbelli fark, Panama’daki halk muhalefetinin Noriega’nın misyondan alınmasının akabinde idaresi devralmaya hazır olması ve kalıcı bir demokratik geçişin yaşanmış olması.

ABD birlikleri de kısa müddet içinde ülkeyi terk etmişti.

Trump’ın hafta sonu yaptığı yorumlar Venezuela’da durumun bu türlü olmadığını ve muhalefetin idaresi devralmak için hazır olmadığını gösteriyor.

Şimdi ne olacak?

Bundan sonraki adım, Maduro’nun Venezuela’dan New York’a getirilmesiyle ilgili tartışmalar ne olursa olsun, davanın devam etmesi.

Prof. Weller, ABD mahkemelerinin Ker-Frisbie doktrini olarak isimlendirilen doktrini izlediğini söylüyor: Bir şüphelinin ABD mahkemesine nasıl getirildiği kıymetli değildir; “yasadışı bir silahlı müdahale yahut kaçırma” sonrasında olsa bile, kuşkulu bu süreçte ağır azap görmediği sürece yargılama devam edebilir.

Yorumcular ayrıyeten, ABD’nin Venezuela’daki aksiyonları nedeniyle hiçbir sonuçla karşılaşmaması halinde, bilhassa BM’nin memleketler arası alanda bir cins kurallara dayalı nizamı sürdürme kabiliyetinin zorlandığı bir ortamda, kaynayan öbür global çatışmalar için çok önemli yansımaları olabileceğini söylüyorlar.

Kaynak: Sondakika.com