İsrail’in F-35 Tasaları ve Türkiye-ABD Bağlantıları

İsrail ile Türkiye ortasında Gazze savaşıyla giderek gerilen bağlantılar, Ankara’nın F-35 programına dönüş için Washington’la yürüttüğü sürece de yansıdı.

İsrail, Türkiye’nin F-35 satın almasına karşı çıktığını saklamıyor.

Türkiye ise F-35 programına dönüş için olumlu bildiri veren Trump idaresinin somut adım atmasını istiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 5 Ocak’ta Trump ile yaptığı görüşme öncesinde F-35’lerin NATO güvenliği açısından kıymetine dikkat çekti.

Konunun iki başkanın görüşmesinde de gündeme geldiği düşünülüyor.

Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri almasının akabinde 2019’da F-35 programından çıkarılmıştı.

Ankara programa dönmek ve parasını ödediği birinci altı savaş uçağını teslim almak istiyor.

İsrail neden karşı çıkıyor?

İsrail, 2000 yılında oluşturulan memleketler arası F-35 programının bir modülü ve başta sensörler ve elektronik savaş sistemleri üzere değerli modüllerin üreticileri ortasında.

İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel, Yunan Kathimerini gazetesine 5 Ocak’ta verdiği röportajda F-35’lerin Türkiye’ye muhtemel satışı konusunda çekinceleri olduğunu kayda geçirdi.

Haskel, F-35 savaş uçaklarında birçok İsrail teknolojisinin kullanıldığını, ABD satma kararı verse bile İsrail’in bu teknolojiyi Türkiye ile paylaşma niyetinde olmadığını kaydetti.

Haskel aynı röportajda ABD Başkanı Trump’ın Türkiye’ye F-35 verilmesi konusunu “ciddi düşündüklerini” söylemesinden dert duyduklarını da kaydetti.

Trump 29 Aralık’ta İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesinin akabinde yaptığı açıklamada İsrail’in F-35 konusundaki çekincelerinin bir mahzur oluşturmadığı bildirisini vermişti.

Trump birebir toplantıda hem kendisinin hem de Netanyahu’nun Erdoğan’a hürmet duyduğunu söylemişti.

Ayrıca Türkiye ile İsrail ortasında bir sorun olmayacağını belirtti, Türkiye’nin F-35’leri “asla” İsrail’e karşı kullanmayacağını söz etmişti.

ABD, Türkiye-İsrail münasebetlerinde yumuşama istiyor

Bu olumlu hale rağmen Washington’un F-35’ler konusunda adım atmak için Ankara’dan birtakım beklentileri var.

S-400 savunma sistemlerine ait bir formül bulunmasının yanı sıra Türkiye-İsrail bağlantılarında yumuşama da sürecin kıymetli etaplarından birini oluşturuyor.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın son devirde ele aldığı bahisler ortasında iki ülke ortasındaki gerginliğin azaltılmasının da yer aldığı kaydediliyor.

Barrack’ın 15 Aralık’ta Netanyahu ile Kudüs’te yaptığı görüşmede bilhassa Gazze barış mutabakatının ikinci kademesinin uygulanması konusunu ele aldığı, bu kapsamda Türkiye’nin Milletlerarası İstikrar Gücü’ne (UİG) iştirakinin kıymetine işaret ettiği belirtiliyor.

İsrail’in Türkiye’nin UİG’ye iştiraki konusundaki vetosunu kaldırmasının hem mutabakatın ikinci basamağının uygulanması açısından hem de Türkiye ve İsrail ortasındaki tansiyonun azaltılması açısından faydalı olacağı Washington’da yapılan değerlendirmeler ortasında.

Erdoğan: NATO için önemli

Erdoğan’ın 2026’da Trump ile yaptığı birinci görüşme de bu açıdan önemli oldu.

ABD Başkanı ile görüşmesinden hemen evvel Bloomberg’in sorularını yanıtlayan Erdoğan, ilgilerde kıymetli yer tutan F-35 ve Gazze mevzularına değindi.

Erdoğan, “Türkiye’nin bedelini ödediği F-35 uçaklarını teslim alması ve programa tekrar dahil edilmesi iki stratejik ortak olan Türkiye ve ABD’nin yanı sıra NATO’nun güvenliği için de kıymetli ve gereklidir” tabirlerini kullandı.

Erdoğan’ın açıklamasının Trump’ın “Türkiye bu uçakları İsrail’e karşı kullanmayacak” tabirlerinin akabinde gelmesi dikkat alımlı bir gelişme oldu.

Aynı röportajda, Türkiye’nin UİG’ye iştiraki konusunda bir soruya da karşılık veren Erdoğan şöyle konuştu:

“Biz hem Filistin tarafıyla derin tarihi bağlarımız hem İsrail’le geçmişte yürüttüğümüz güvenlik ve diplomasi kanalları hem de NATO üyesi bir ülke olarak bölgesel etkinliğimiz prestijiyle bu tıp bir misyonun anahtar ülkesi pozisyonundayız.”

Erdoğan’ın “geçmişte” ibaresini kullanmasına karşın İsrail ile güvenlik ve diplomasi kanallarına atıfta bulunması dikkat çekti.

Milli İstihbarat Teşkilatı’nın 7 Ekim 2023 akınları sonrasında bağların gerildiği periyotta dahi İsrail istihbarat servisi ile temas içinde kaldığı Türk kaynaklarca çeşitli vakitlerde lisana getirilmişti.

Türkiye’nin UİG’de ya da Gazze barış muahedesinin uygulanmasına ait öteki bir sistemde yer alması durumunda taraflar ortasında sonlu da olsa temasın kurulmasının gerekeceği öngörülüyor.

ABD’nin de hem Türkiye-İsrail bağlantılarının daha fazla tansiyona yol açmadan yumuşaması hem de Gazze sürecinin devam etmesi açısından bu tarafta bir gelişme beklediği kaydediliyor.

S-400 sorunu devam ediyor

Trump idaresinin vazifeye gelmesinin akabinde Türkiye-ABD diyaloğunun kıymetli gündem başlıklarından biri savunma sanayi alanında iş birliğinin güçlenmesi ve Ankara’ya uygulanan yaptırımların kaldırılması oldu.

Türkiye’nin ABD’den somut talepleri ortasında 40 adet F-16 savaş uçağının tedariki, F-35 programına geri dönüş, yerli savaş uçağı KAAN için motorların satılması ve 2020’den bu yana yürürlükte olan “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Gayret Etme Yasası” (CAATSA) yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor.

Barrack’ın sık sık yaptığı açıklamalarda F-35 programına geri dönüş için olumlu bir ortamdan bahsetmesi, bu mevzuda 2026 başında sonuç alınabileceğini kaydetmesi dikkat çekiyor.

Ancak Amerikan maddelerine nazaran Türkiye’nin F-35 programına geri dönüşü ya da satışı için S-400 hava savunma sistemlerinin envanterden çıkarılması gerekiyor.

Bu bahiste şimdi resmi kaynaklarca teyit edilmiş bir formülün gündeme gelmemiş olması ve S-400’lerin kullanılmasalar da Türkiye’de kalması farklı bir sorun olmaya devam ediyor.

İlgili haber

Kaynak: Sondakika.com